Restauratie monumentsite en ruimtelijke opbouw van de begraafplaats
Erepark Mortsel
Mortsel
2012-2018
Op 5 april 1943 vielen in Mortsel bijna duizend doden na een bombardement van de geallieerden op Duitse oorlogsfabrieken. Het erepark op de begraafplaats herdenkt de slachtoffers met een herdenkingsmonument en symbolische kruisjes. Na drie kwarteeuwen raakte het ereperk stilaan in verval en in aanloop naar de 75ste 5 april-herdenking, wilde het stadsbestuur van Mortsel het grondig restaureren.
Eeuwige herinnering herleeft
-
Op de begraafplaats van Mortsel, aangelegd in 1929, bevindt zich in het zuidoostelijk deel een historisch ereperk. Het herdenkingsmonument en 491 herdenkingskruisjes herinneren aan het bombardement op Mortsel tijdens de Tweede Wereldoorlog, op 5 april 1943. De geallieerden wilden toen de fabrieken van Erla, Daimler-Benz en Gevaert ontwrichten, omdat de Duitsers ze als oorlogsfabrieken gebruikten. De bommen raakten echter ook het centrum van Mortsel, de Guido Gezelle jongensschool, de Sint-Lutgardis meisjesschool en het Sint-Vincentius Lyceum. Er vielen bijna duizend doden, talloze gewonden en de materiële schade in de stadskern was enorm.
Dat niet de Duitsers, maar de geallieerden de bommen hadden gelost, zorgde voor een moeilijke verwerking door de inwoners van Mortsel. Bovendien werd de ramp daarom lang niet officieel erkend. In 1954 werd er dan toch een herdenkingsmonument gebouwd door kunstbeeldhouwer P. Vermeiren en uitvoerder A. Staes. Het monument toont een groot kruis op een massief blok dat rust op de lagere muren, met aan de voorzijde het wapenschild van Mortsel en de beschermheilige Sint-Benedictus in bas-reliëf. Op de horizontale sokkel staat een opschrift met ‘5 april 1943’, de datum van het bombardement.
Naast het herdenkingsmonument staan op het grasperk 491 kruisjes die de slachtoffers van de ramp herdenken. De eenvoudige stenen kruisen staan in evenwijdige rijen, steunen op een betonnen sokkel met een ijzeren gedenkplaatje en worden per rij omgeven door verschillende vaste planten. Elk jaar vindt op het ereperk de 5 april-herdenking plaats. Voor de 75ste herdenking in 2018, wilde het stadsbestuur van Mortsel de monumentsite opfrissen en het herdenkingsmonument laten restaureren.
-
Restauratie herdenkingsmonumenten
Het herdenkingsmonument en de kruisjes raakten na drie kwarteeuwen stilaan in verval. Sommige stenen waren kapot en ze moesten opgefrist worden. Alle kruisjes en hun naamplaatjes werden vernieuwd en het herdenkingsmonument werd volledig opgeknapt. De monumentsite kreeg terug een frisse, serene uitstraling in lijn met de sobere rust die op de begraafplaats heerst. Zo toonde het stadsbestuur van Mortsel aan dat de slachtoffers van het bombardement nog lang niet vergeten zijn.
Ruimtelijke opbouw begraafplaats
Ook het kruisvormige pad dat het ereperk met de begraafplaats verbindt, werd heraangelegd in functie van haar oorspronkelijke, beschermde staat. Naast de restauratieopdracht kregen wij ook de vraag om onderzoek te doen naar de ruimtelijke opbouw van de site. We analyseerden hoe we het erepark beter konden integreren en laten functioneren binnen het geheel van de begraafplaats. Op een doordachte en toch natuurlijk aanvoelende manier: met aangepast groen, bankjes op verschillende plaatsen, een nieuw verlichtingsplan …
Tijdens de jaarlijkse herdenkingsdienst op 5 april 2018 huldigde het stadsbestuur het gerestaureerde ereperk plechtig in.
