Kasteel van Gaasbeek
Restauratie van de binnentuin
Gaasbeek
2026
De binnentuin van het Kasteel van Gaasbeek, volledig omsloten door het historische gebouw en zijn omwallingen, ontstond tijdens een grote verbouwing eind 19de eeuw. De tuin, aangelegd tussen 1890 en 1893, werd ontworpen in neorenaissancestijl met geometrische parterres, karakteristieke snoeivormen en een opvallende fontein. Na grondig tuinhistorisch en -archeologisch onderzoek werken we aan een restauratieplan dat de oorspronkelijke structuur herstelt, maar ook aansluit bij de praktische eisen van hedendaags onderhoud. Zo verbinden we de historische waarde met een werkbare toekomstvisie.
Restauratieve benadering met respect voor erfgoed
-
Het Kasteel van Gaasbeek in Lennik heeft een geschiedenis die teruggaat tot de 13de eeuw, toen het werd gebouwd als deel van de verdedigingsgordel rond Brussel. Het huidige uitzicht dankt het kasteel grotendeels aan de ingrijpende restauratie van eind 19de eeuw, uitgevoerd in opdracht van de laatste eigenares, markiezin Arconati Visconti.
Tijdens deze restauratie (1887-1898) kreeg ook de binnentuin een volledige metamorfose. Architect Charles-Albert verving de landschapstuin tussen 1890 en 1893 door een parterretuin in neorenaissancestijl, met strakke vakken omzoomd door lage hagen en gedecoreerd met diverse snoeivormen. Een replica van de Beaune-Semblançay-fontein werd toegevoegd als centraal element.
In 1921 schonk de markiezin het kasteel aan de Belgische staat, waarna het in 1924 opende als museum. Sinds 1980 beheert de Vlaamse Gemeenschap het domein als cultureel erfgoed. En vandaag vormt het kasteel een Dienst met Afzonderlijk Beheer (DAB), een onderdeel van het Departement Cultuur, Jeugd en Media (CJM), afdeling Cultureel Erfgoed (CE).
-
Restauratieve benadering met respect voor erfgoed
Voor de restauratie van het kasteel werd de 19de-eeuwse periode met de verbouwing door Charles-Albert voor de Markiezin Arconati-Visconti als referentieperiode gekozen. Omwille van de grote historische waarde en de nog aanwezige restanten van de neorenaissancetuin, kiezen we voor dezelfde periode als referentie bij de restauratie van de binnentuin.
Het tuinhistorisch onderzoek toonde aan hoe ingenieus het originele ontwerp was opgezet. De assen, die zowel voor het grondplan als voor de ruimtelijke opbouw als dragerstructuur fungeren, zijn grotendeels intact gebleven. Deze structuur vormt de basis voor onze restauratievisie. We willen de grote lijnen van het originele ontwerp herstellen, aangevuld met enkele weloverwogen aanpassingen die beantwoorden aan hedendaagse noden op vlak van onderhoud en gebruik.
Herstel van de parterrestructuur
De binnentuin was oorspronkelijk onderverdeeld in elf parterrevakken waarvan er één grotendeels verdwenen is. De structuur werd bepaald door enkele belangrijke assen. De hoofdas loopt van noord naar zuid en ligt in het verlengde van de poort. Haaks daarop staat een even brede dwarse as, waarvan het belang wordt benadrukt door de fontein die op het kruispunt staat.
We herstellen deze structuur door:
Reconstructie van de padenstructuur met hun originele breedtes
Plaatsing van stalen afboordingen voor een duurzaam behoud van deze structuur
Nieuwe randhagen in Buxus die de parterres afbakenen
Het gebruik van een historisch verantwoord type halfverharding voor de paden, waarbij we streven naar een goed evenwicht tussen authenticiteit en onderhoudsgemak
Behoud en ontwikkeling van de snoeivormen
De snoeivormen zijn beeldbepalende elementen in de binnentuin. Door de jaren heen zijn deze minder expressief geworden in hun vorm. Onze aanpak streeft naar:
Maximaal behoud van de huidige snoeivormen waar mogelijk
Omvormingssnoei om meer diversiteit en expressie te bekomen
Behoud ter plekke voor snoeivormen die niet conflicteren met de nieuwe structuur
Gedeeltelijke reductie waar ze beperkt conflicteren met de nieuwe structuur
Verplaatsing alleen bij structurele conflicten, bij voorkeur binnen dezelfde parterre
Aanvulling van ontbrekende snoeivormen met nieuwe in Taxus en ziektebestendige varianten van Buxus
Deze zorgvuldige balans tussen structuurherstel en behoud van snoeivormen vraagt om een genuanceerde aanpak, waarbij elke situatie afzonderlijk wordt beoordeeld in overleg met de erfgoedconsulent en de uitvoerder.
Restauratie van de fontein
De replica van de Beaune-Semblançay-fontein vormt het hart van de tuin. Momenteel is de fontein niet meer in werking en ontbreken bepaalde onderdelen. Het is onze ambitie om de fontein te restaureren en opnieuw functioneel te maken. Hiervoor nemen we volgende concrete stappen:
We reinigen de fontein zacht
We werken oude, onzorgvuldige steenherstellingen en voegwerk bij
We verwijderen verouderde technische onderdelen en installeren een nieuw fonteinsysteem om de waterpartij weer in werking te stellen
De restauratie van de binnentuin van het Kasteel van Gaasbeek is meer dan louter een terugkeer naar het verleden. Het is een zorgvuldige balans tussen respect voor het historische ontwerp en een onderhoudsvriendelijke tuin die bezoekers laat genieten.
